Aktualizacja: 18 listopada 2026 r. | Stan prawny na 18.11.2026 | Zespół Kidogo

Krótka odpowiedź: umowa na zastępstwo to umowa o pracę na czas określony, zawarta w celu zastąpienia pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności. Nie wlicza się do limitu 33 miesięcy i trzech umów (art. 25¹ § 4 pkt 1 Kodeksu pracy), ale cel musi być wpisany w treść umowy (art. 29 § 1¹). Kończy się z upływem czasu, na który ją zawarto, a wcześniej można ją wypowiedzieć z okresem z art. 36 § 1, podając przyczynę.

Nauczycielka idzie na urlop macierzyński, opiekunka na długie zwolnienie, a grupa nie może zostać bez wychowawcy. Umowa na zastępstwo jest najprostszym sposobem, żeby zatrudnić kogoś na czas nieobecności i nie ryzykować przekształcenia umowy w bezterminową. Poniżej wyjaśniamy, kiedy ją stosować, co w niej zapisać, jak ją zakończyć i dlaczego zlecenie nie jest dobrym zamiennikiem. Na końcu znajdziesz wzór umowy w PDF.

Czym jest umowa na zastępstwo w przedszkolu i żłobku?

To zwykła umowa o pracę na czas określony, tylko zawarta w konkretnym celu. Kodeks pracy nie zna osobnego typu „umowy na zastępstwo”. Art. 25¹ § 4 pkt 1 Kodeksu pracy mówi o umowie zawartej „w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy”.

W przedszkolu niepublicznym nauczyciel jest zatrudniany na podstawie Kodeksu pracy, bo Karta Nauczyciela stosuje się do niego tylko w zakresie z art. 91b ust. 2. Przepisy o umowach terminowych dotyczą więc nauczycieli, pomocy nauczyciela, opiekunek w żłobku i personelu obsługi w ten sam sposób. O zasadach zatrudniania nauczycieli piszemy szerzej w artykule o zatrudnieniu nauczyciela w przedszkolu niepublicznym.

Cecha Umowa na zastępstwo Zwykła umowa na czas określony
CechaLimit 33 miesięcy i 3 umów Umowa na zastępstwonie dotyczy Zwykła umowa na czas określonydotyczy
CechaCel w treści umowy Umowa na zastępstwoobowiązkowy Zwykła umowa na czas określonynie jest wymagany
CechaPrzedłużenie do porodu Umowa na zastępstwonie Zwykła umowa na czas określonytak, po 3. miesiącu ciąży
CechaWypowiedzenie Umowa na zastępstwookres z art. 36 § 1 i przyczyna Zwykła umowa na czas określonyokres z art. 36 § 1 i przyczyna

Kiedy można zawrzeć umowę na zastępstwo?

Zawsze wtedy, gdy nieobecność zastępowanego pracownika jest usprawiedliwiona. W placówce opiekuńczej najczęściej chodzi o urlop macierzyński i rodzicielski, urlop wychowawczy, długie zwolnienie lekarskie, urlop bezpłatny albo dłuższy urlop wypoczynkowy.

Nie musisz zatrudniać zastępcy na identycznym stanowisku. Możesz przesunąć doświadczoną nauczycielkę do grupy osoby nieobecnej, a nową osobę zatrudnić w jej miejscu. Ważne, żeby w umowie było jasno opisane, kogo i w związku z czyją nieobecnością zastępuje. Kwalifikacje zastępcy muszą jednak odpowiadać stanowisku. Nauczyciel musi spełniać wymagania z Karty Nauczyciela (art. 9 w związku z art. 91b), a opiekunka w żłobku wymagania ustawy żłobkowej.

Uwaga: umowa na zastępstwo nie jest sposobem na obejście limitu umów terminowych. Jeśli „zastępujesz” kogoś, kto nie jest nieobecny, albo przedłużasz zastępstwo po jego powrocie, umowa traci swój cel, a pracownik może dochodzić ustalenia, że zatrudnienie ma charakter bezterminowy.

Co musi zawierać umowa na zastępstwo?

Oprócz zwykłych elementów umowy o pracę z art. 29 § 1 KP (strony, rodzaj pracy, miejsce, wynagrodzenie, wymiar, dzień rozpoczęcia) wpisz:

  • cel zawarcia umowy, czyli zastępstwo konkretnego pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności (art. 29 § 1¹);
  • czas trwania umowy albo dzień jej zakończenia (art. 29 § 1 pkt 7);
  • grupę lub stanowisko, na którym zastępca będzie pracował.

Umowę zawiera się na piśmie (art. 29 § 2). Przy określaniu końca umowy w praktyce często wskazuje się okres nieobecności konkretnej osoby. Jeżeli znasz przewidywaną datę powrotu, na przykład koniec urlopu macierzyńskiego, wpisz ją wprost, żeby obie strony wiedziały, kiedy umowa się skończy.

Zawiadamianie inspektora pracy nie jest potrzebne. Art. 25¹ § 5 wymaga go tylko przy umowach zawartych z obiektywnych przyczyn leżących po stronie pracodawcy (§ 4 pkt 4), a nie przy zastępstwie.

Jak zakończyć umowę na zastępstwo?

Umowa rozwiązuje się z upływem czasu, na który została zawarta (art. 30 § 1 pkt 4). Jeżeli osoba zastępowana wraca wcześniej, na przykład skraca urlop rodzicielski, możesz umowę wypowiedzieć.

Okres wypowiedzenia zależy od stażu u danego pracodawcy i wynosi 2 tygodnie, 1 miesiąc albo 3 miesiące (art. 36 § 1). Pracodawca musi podać przyczynę wypowiedzenia umowy terminowej (art. 30 § 4). Powrót zastępowanego pracownika jest naturalną przyczyną. Możesz też zaproponować rozwiązanie za porozumieniem stron w uzgodnionym terminie.

Od 1 maja 2026 roku do okresu zatrudnienia u pracodawców spoza sektora finansów publicznych wlicza się także m.in. okresy wykonywania umowy zlecenia i prowadzenia działalności gospodarczej, za które opłacono składki (art. 302¹ KP, dodany ustawą z 26 września 2025 roku). Od okresu zatrudnienia zależy zaś okres wypowiedzenia u danego pracodawcy. Jeśli zastępca wcześniej współpracował z placówką na zleceniu, sprawdź, czy nie wydłuża to jego okresu wypowiedzenia.

Czy zastępstwo w ciąży przedłuża się do porodu?

Nie. Umowa na czas określony, która rozwiązałaby się po upływie trzeciego miesiąca ciąży, co do zasady przedłuża się do dnia porodu (art. 177 § 3 KP). Ten przepis nie dotyczy jednak umowy zawartej w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności (art. 177 § 3¹).

Ochrona przed wypowiedzeniem w czasie ciąży (art. 177 § 1) obowiązuje natomiast także przy zastępstwie. Jeśli zastępczyni zajdzie w ciążę, umowa skończy się z powrotem osoby zastępowanej, ale nie możesz jej wcześniej wypowiedzieć.

Dlaczego zlecenie nie zastąpi umowy o pracę?

Bo praca nauczyciela w grupie odbywa się zwykle pod kierownictwem dyrektora, w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę. Zgodnie z art. 22 § 1¹ i § 1² KP takie zatrudnienie jest stosunkiem pracy bez względu na nazwę umowy, a zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu tych warunków jest niedopuszczalne.

Od 8 lipca 2026 roku okręgowy inspektor pracy może w takiej sytuacji wydać decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy, jeśli pracodawca nie wykona wcześniejszego polecenia (art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy o PIP, dodany nowelizacją z 11 marca 2026 roku). Zlecenie ma sens przy krótkich, samodzielnie wykonywanych zadaniach, na przykład jednorazowych warsztatach, a nie przy stałej opiece nad grupą. Co jeszcze sprawdza inspektor podczas wizyty w placówce, opisujemy w tekście o kontroli PIP w przedszkolu i żłobku.

Wskazówka: Zastępcę dodasz do grupy w kilka minut, a rodzicom wyślesz informację o zmianie z potwierdzeniem odczytu. Sprawdź plan zajęć i zastępstwa w Kidogo. Cennik Kidogo: 6 miesięcy bezpłatnie, potem 0 zł miesięcznie do 20 dzieci, 149 zł do 50 dzieci, 299 zł do 100 dzieci, a powyżej 100 dzieci 299 zł plus 1,99 zł za każde kolejne dziecko. Ceny netto.

Jak zatrudnić zastępcę krok po kroku?

Cały proces zajmuje zwykle kilka dni, jeśli masz przygotowany wzór.

Krok 1. Potwierdź nieobecność i jej przewidywany czas

Zbierz wniosek o urlop albo informację o zwolnieniu. To podstawa do wpisania celu i okresu umowy.

Krok 2. Sprawdź kwalifikacje i zaświadczenia

Zweryfikuj wykształcenie, zaświadczenie o niekaralności i rejestry wymagane przy pracy z dziećmi. O standardach ochrony dzieci w procesie rekrutacji piszemy w tekście o rekrutacji pracowników do przedszkola prywatnego.

Krok 3. Przygotuj umowę i informację o warunkach zatrudnienia

Wpisz cel, osobę zastępowaną i okres. Sprawdź też, czy wynagrodzenie odpowiada stanowisku, a wymiar czasu pracy pasuje do grafiku grupy. Przekaż pracownikowi także informację o warunkach zatrudnienia wymaganą przez Kodeks pracy. Jakie dodatki wpisać do umowy, pokazuje tekst o dodatkach dla nauczycieli w przedszkolu niepublicznym.

Krok 4. Wprowadź zastępcę do grupy i do systemu

Zastępca powinien poznać rozkład dnia, potrzeby dzieci i zasady kontaktu z rodzicami. Poinformuj rodziców o zmianie nauczyciela jedną wiadomością. Dobrze, jeśli przez pierwsze dni zastępca pracuje razem z kimś, kto zna grupę. Przekaż mu też informacje o alergiach, osobach upoważnionych do odbioru i zasadach podawania leków, z zachowaniem przepisów o ochronie danych.

Jaki wzór umowy możesz wykorzystać?

Wzór poniżej porządkuje elementy z art. 29 KP. Dostosuj go do swojej placówki i aktualnych przepisów.

Checklista zatrudnienia zastępcy:

Okładka PDF Kidogo: zatrudnienia zastępcy

Pobierz bezpłatnie wzór umowy na zastępstwo i checklistę (PDF) – bez zakładania konta i bez podawania maila.

  • Nieobecność zastępowanego pracownika potwierdzona (wniosek urlopowy, zwolnienie) i przewidywany czas zapisany.
  • Kwalifikacje zastępcy sprawdzone dla stanowiska nauczyciela, pomocy nauczyciela albo opiekunki.
  • Zaświadczenie o niekaralności i sprawdzenie rejestrów wymaganych przy pracy z dziećmi.
  • Cel umowy wpisany: zastępstwo konkretnego pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności.
  • Czas trwania umowy albo dzień jej zakończenia wpisany.
  • Umowa podpisana na piśmie przed dopuszczeniem do pracy.
  • Informacja o warunkach zatrudnienia przekazana pracownikowi.
  • Badania lekarskie i szkolenie BHP przeprowadzone przed rozpoczęciem pracy.
  • Rodzice grupy poinformowani o zmianie nauczyciela.
  • Termin powrotu zastępowanej osoby wpisany w kalendarzu, żeby przygotować zakończenie umowy.

Wzór umowy o pracę na zastępstwo – elementy:

  • Strony umowy: pracodawca z adresem siedziby oraz pracownik.
  • Rodzaj umowy: umowa o pracę na czas określony w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności.
  • Osoba zastępowana i przyczyna nieobecności, bez danych o zdrowiu.
  • Czas trwania umowy albo dzień jej zakończenia.
  • Rodzaj pracy, stanowisko i grupa.
  • Miejsce wykonywania pracy.
  • Wynagrodzenie ze wskazaniem składników.
  • Wymiar czasu pracy i dzień rozpoczęcia pracy.

Jakich błędów unikać przy zastępstwie?

Trzy pomyłki pojawiają się najczęściej.

Błąd 1. Brak celu w treści umowy

Bez zapisu o celu umowa jest zwykłą umową terminową. Wlicza się wtedy do limitu 33 miesięcy i trzech umów.

Błąd 2. Dalsza praca po powrocie zastępowanej osoby

Jeśli zastępca zostaje w placówce po zakończeniu zastępstwa, zawrzyj nową umowę z właściwym celem. Nie przedłużaj ustnie starej.

Błąd 3. Wpisanie przyczyny nieobecności z danymi o zdrowiu

Wystarczy „usprawiedliwiona nieobecność” albo „urlop rodzicielski”. Nie wpisuj diagnozy ani szczegółów zwolnienia lekarskiego.

Jak Kidogo pomaga przy zastępstwach?

W Kidogo dodasz zastępcę do grupy, przekażesz mu dostęp do dziennika i informacji o dzieciach, a rodzicom wyślesz komunikat o zmianie z potwierdzeniem odczytu. Plan zajęć pokaże, w których godzinach zastępca jest potrzebny, a lista obecności zarejestruje jego wejścia i wyjścia.

Najczęściej zadawane pytania

Czy umowa na zastępstwo wlicza się do limitu 33 miesięcy?

Nie. Art. 25¹ § 4 pkt 1 Kodeksu pracy wyłącza umowy zawarte w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności z limitu 33 miesięcy i trzech umów. Warunkiem jest wpisanie tego celu w treść umowy zgodnie z art. 29 § 1¹. Bez takiego zapisu umowa jest traktowana jak zwykła umowa na czas określony.

Jaki jest okres wypowiedzenia umowy na zastępstwo?

Taki sam jak przy innych umowach na czas określony: 2 tygodnie przy zatrudnieniu krótszym niż 6 miesięcy, 1 miesiąc po 6 miesiącach i 3 miesiące po 3 latach u danego pracodawcy, zgodnie z art. 36 § 1 KP. Pracodawca musi wskazać przyczynę wypowiedzenia na podstawie art. 30 § 4. Powrót zastępowanej osoby jest uzasadnioną przyczyną.

Czy umowę na zastępstwo trzeba zgłaszać do PIP?

Nie. Obowiązek zawiadomienia okręgowego inspektora pracy z art. 25¹ § 5 dotyczy wyłącznie umów zawieranych z powodu obiektywnych przyczyn leżących po stronie pracodawcy, wymienionych w § 4 pkt 4. Umowy na zastępstwo, prace sezonowe i na czas kadencji nie wymagają takiego zawiadomienia. Zachowaj jednak umowę w dokumentacji pracowniczej.

Czy można zawrzeć umowę na zastępstwo z nauczycielem na pół etatu?

Tak. Wymiar czasu pracy zastępcy nie musi być taki sam jak osoby zastępowanej. Możesz na przykład zatrudnić dwie osoby na pół etatu albo jedną osobę na część godzin. Wpisz wymiar w umowie i opisz zastępstwo konkretnego pracownika. Pamiętaj, że od wymiaru zajęć zależy zakres przepisów Karty Nauczyciela stosowanych na podstawie art. 91b ust. 2 pkt 4. Godziny zastępcy zapisujesz w ewidencji tak samo jak u innych pracowników, o czym piszemy w artykule o ewidencji czasu pracy nauczyciela w przedszkolu.

Co, jeśli zastępowana nauczycielka nie wróci po urlopie?

Jeżeli rozwiąże umowę, cel zastępstwa przestaje istnieć. Umowa zastępcy zawarta na czas nieobecności tej osoby kończy się z upływem okresu, na który ją zawarto. Jeśli chcesz dalej zatrudniać zastępcę, zawrzyj z nim nową umowę na czas nieokreślony albo zwykłą umowę terminową, która wejdzie do limitu z art. 25¹ § 1.

Czy zastępca ma prawo do urlopu wypoczynkowego?

Tak. Pracownik zatrudniony na umowę na zastępstwo ma takie same prawa urlopowe jak inni pracownicy na umowie o pracę. Urlop nabywa proporcjonalnie do okresu zatrudnienia. Najlepiej zaplanować go w trakcie zastępstwa, na przykład w czasie przerwy wakacyjnej, bo niewykorzystany urlop trzeba będzie rozliczyć ekwiwalentem po zakończeniu umowy.


Źródła